Sześć wybitnych architektek, które wpłynęły na architekturę i myśl urbanistyczną Warszawy.

Jaką rolę odegrały kobiety w kształtowaniu modernistycznej wizji architektury i urbanistyki Warszawy? Może Was zaskoczyć, jak dużą!

Sześć wybitnych architektek, które wpłynęły na architekturę i myśl urbanistyczną Warszawy.

Halina Skibniewska (1921-2011)

Była jedną z najbardziej znanych polskich architektek i urbanistek. Od 1957 roku pracowała w Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej, gdzie zaprojektowała swoje najważniejsze realizacje: osiedle Sady Żoliborskie i osiedle Szwoleżerów. Prace projektowe poprzedzała kompleksowymi, interdyscyplinarnymi badaniami dotyczącymi potrzeb mieszkańców i sposobu korzystania z przestrzeni. Jako jedna z pierwszych zajmowała się też tematem projektowania mieszkań dla osób z niepełnosprawnością. Projektując w dobie restrykcyjnych normatywów, niewielkie metraże mieszkań kompensowała przemyślanymi projektami, które dzięki otwartemu planowi zakładały możliwość modyfikacji przestrzeni przez mieszkańców. Funkcjonalnym mieszkaniom towarzyszyła spójna wizja urbanistyczna. Luźno zabudowane osiedla były projektowane z poszanowaniem krajobrazu naturalnego i zachowaniem istniejącej zieleni. 

Maria Piechotka (1920-2020)

Zmarła niedawno Maria Piechotka była architektką, która całe swoje życie zawodowe związała z Warszawą. Osiedla mieszkaniowe Bielany I, II, III i IV, które zaprojektowała wraz z mężem Kazimierzem Piechotką, zostały wpisane przez Stowarzyszenie Architektów Polskich na listę dóbr kultury współczesnej. Kameralne bielańskie bloki zostały zbudowane z prefabrykatów, jednak elewacje licowane cegłą silikatową nadały im charakterystyczny wygląd i stały się znakiem rozpoznawczym tych osiedli (wiele budynków zostało poddanych termomodernizacji, ale oryginalne fasady można nadal oglądać choćby przy ulicy Reymonta). O tym jak ważna dla mieszkańców jest dobrze zaprojektowana przestrzeń, może świadczyć fakt, że bielańskie osiedla będące dziełem małżeństwa Piechotków, nazywane są dziś nieformalnie „Piechotkowem”.

Zofia Garlińska-Hansen (1924-2013)

Architektka związana z Warszawską Spółdzielnią Mieszkaniową. Pracowała wspólnie z mężem Oskarem Hansenem, z którym stworzyła teorię Formy Otwartej (udział Zofii Hansen w stworzeniu tej teorii jest często pomijany) i koncepcję Linearnego Systemu Ciągłego, mające ogromny wpływ na ich wspólną pracę architektoniczną. Najbardziej znanymi realizacjami małżeństwa architektów są warszawskie osiedla Przyczółek Grochowski i Rakowiec, a także lubelskie osiedle Słowackiego. Sylwetki Zofii i Oskara Hansenów zostały sportretowane przez Filipa Springera w reportażu „Zaczyn. O Zofii i Oskarze Hansenach”.

Nina Jankowska (1889-1979) 

Zapomniana postać w  polskiej architekturze. Członkini SARP, związana z Warszawską Spółdzielnią Mieszkaniową na Żoliborzu. Odegrała istotną rolę w dziedzinie projektowania architektury i wzornictwa przemysłowego dla dzieci. Pracując dla Robotniczego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci, projektowała przedszkola, żłobki, dziedzińce wraz urządzeniami do zabawy. Jej współpracownik, Aleksander Landy, był lekarzem pediatrą, przywiązującym wagę do takich wartości jak kondycja fizyczna i zdrowie, kształtowane w wyniku rekreacji na świeżym powietrzu i terenach zielonych. 

W 1954 opublikowała ,,Materiały do projektowania przedszkola”, które służyły za podręcznik dla studentów architektury. Do jej bardziej znanych projektów możemy zaliczyć budynek przedszkola nr 130 na Żoliborzu. 

Helena Syrkus (1900-1982)

Profesorka Architektury na Politechnice Warszawskiej, przedstawicielka modernizmu. Współtwórczyni awangardowej grupy Praesens. Członkini CIAM – Międzynarodowych Kongresów Architektury Nowoczesnej – w latach 30-tych pełniąca funkcję sekretarza, a od 1947 roku wiceprzewodniczącej. 

Autorka listów, które wymieniała z czołowymi przedstawicielami światowych twórców awangardowych i architektów. Opublikowane przez Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki ,,Archipelag CIAM” stanowią źródło wiedzy o ówczesnym kształtowaniu się myśli architektonicznej, ale świadczą też o burzliwych dziejach i polityce względem ludzi jej zawodu w Polsce. W latach 60-tych wydała książkę, w której podsumowała wszystkie idee towarzyszące jej przez lata pracy: ,,Ku idei osiedla społecznego, 1925-1975”. Do jej czołowych realizacji możemy zaliczyć osiedle WSM Rakowiec przy ulicy Pruszkowskiej i WSM Koło.  

    

Barbara Brukalska (1899-1980) 

Rewolucjonistka architektury mieszkaniowej i wzornictwa. Pierwsza kobieta, która uzyskała tytuł profesora na Politechnice Warszawskiej. Współzałożycielka awangardowej grupy Praesens. Związana z Warszawską Spółdzielnią Mieszkaniową na Żoliborzu. Do czołowych realizacji możemy zaliczyć projekt jej domu  kolonie: IV, VII, IX na Żoliborzu

Poza działalnością architektoniczną, projektowała wnętrza mieszkań i meble – stawiając na estetyczne detale i funkcjonalizm. Swoje projekty i praktyczne rozwiązania wystroju wnętrz publikowała na łamach najważniejszego czasopisma branżowego tamtego okresu: ,,Dom, osiedle, mieszkanie”. 

Autorki: Barbara Bocian, Aleksandra Wasążnik

Źródła:
Magdalena Matysek-Imiellińska, Miasto w działaniu, Bęc Zmiana 2018
Beata Chomątowska, Wydawnictwo Czarne 2014
Karolina Andrzejewska Batko, Na dziecięcą miarę Działalność Niny Jankowskiej w dziedzinie projektowania architektury i wzornictwa przemysłowego dla dzieci, http://miejsce.asp.waw.pl/na-dziecieca-miare-2/
Halina Skibniewska. Architektura, społeczeństwo, władza, Marta A. Urbańska, “Architektki”, opracowanie zbiorowe, wydawnictwo EMG, Kraków 2016
Filip Springer, Zaczyn. O Zofii i Oskarze Hansenach, wyd. Karakter 2013
https://sarp.warszawa.pl/architekci/hall-of-fame/halina-skibniewska/
https://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,26558716,zmarla-maria-piechotka-nestorka-warszawskich-architektow.html
https://culture.pl/pl/tworca/maria-i-kazimierz-piechotkowie
https://www.tubylotustalo.pl/artykuly/433-podazajac-za-forma
https://culture.pl/pl/tworca/zofia-hansen

 

Udostępnij